Friday, October 08, 2010

ഗ്രാമീണ (ടെലകോം) ഇന്ത്യ

ടെലകോം രംഗത്തെ സ്‌ഥിതിവിവരക്കണക്കുകള്‍ വച്ച് ഒരു അനുമാനത്തിലെത്താന്‍ ഇന്ന് വിഷമമാണ്. കാരണം ഭാരതത്തെ പോലെ വിവിധസാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക രീതിയില്‍ കൂടിക്കലര്‍ന്ന് കിടക്കുന്ന സാഹചര്യത്തില്‍ പ്രത്യേകിച്ചും. ഉദാഹരണത്തിന് 2010 ആഗസ്റ്റ് 31 ന് ശേഖരിച്ച കണക്കുപ്രകാരം നമ്മുടെ രാജ്യത്ത് 70.63 കോടി ടെലകോം വരിക്കാരുണ്ട്, ഇതില്‍ മുഖ്യപങ്കും (67.06 കോടി) മൊബീല്‍ ടെലഫോണുകള്‍ ആണ്. അതായത് നമ്മുടെ ടെലകോം സാന്ദ്രത 59.63 വരും. ഇതാകട്ടെ ആഗോള ശരാശരിയുമായി ഒപ്പത്തിനൊപ്പം . പ്രത്യക്ഷത്തില്‍ അഭിമാനമുണ്ടാക്കുന്ന ഈ കണക്ക് ഇഴപിരിച്ച് പരിശോധിക്കുന്നത് അഭികാമ്യമാ‍യിരിക്കും, ഗ്രാമ നഗര വ്യത്യാസം ഇല്ലാതെ തുല്യനീതി ഉറപ്പാക്കുന്ന സമകാലീന ചര്‍ച്ചാപരിസരത്തില്‍ പ്രത്യേകിച്ചും. എഴുപതു ശതമാനം ആളുകളും വസിക്കുന്ന തനിഗ്രാമങ്ങളെ മാത്രം കണക്കിലെടുത്താല്‍ ടെലിസാന്ദ്രത ഇന്നും ഒറ്റ അക്കത്തില്‍ ആണെന്ന് കാണാം. 2006 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയില്‍ ടെലകോം എത്തപ്പെടല്‍ വെറും 2% വും നാ‍ഗരിക‌ഇന്ത്യയില്‍ ഇത് 35 %, മെട്രോ നഗരങ്ങളിലാകട്ടെ ഇത് അന്‍പതിലേറെയും. ഇതേ സമയം തന്നെ രാജ്യത്തെ അടിസ്ഥാന ടെലഫോണ്‍ (ഫിക്സഡ് ലൈന്‍ /ലാന്‍ഡ് ലൈന്‍ ) കേവലം മൂന്ന് ശതമാനം മാത്രവും, ഇതിലാകട്ടെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളായ ബി‌എസ്‌എന്‍‌എല്‍‌ /എം‌ടി‌എന്‍‌എല്‍ ആണ് 83.68 ശതമാനം കണക്‍ഷനും നല്‍കിയിരിക്കുന്നത്. കണക്കുകളുടെ പെരുക്കം അവിടെ നില്‍ക്കട്ടെ, ഇതില്‍ നിന്നും അനുമാനിക്കാവുന്ന വിവരം ഇവയാണ്: ഒന്ന് ടെലകോം വളര്‍ച്ച പറയുമ്പോള്‍ ഗ്രാമ നഗര വേര്‍തിരിവ് ഉണ്ടാകണം. ഗ്രാമക്കണക്കിന്റെ മെച്ചം രാജ്യത്ത് നഗര ഗ്രാമ സന്തുലിതമായ വളര്‍ച്ച വിലയിരുത്താനുള്ള സാധ്യത ലഭിക്കും എന്നതും വികസനം എത്താത്ത ഇടങ്ങളിലേക്ക് അടിസ്ഥാന സൌകര്യം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള യത്നത്തില്‍ രാഷ്ട്രീയ /ഭരണ നേതൃത്വത്തിലുള്ളവരെ നിര്‍ബന്ധിക്കാന്‍ വോട്ടര്‍‌മാര്‍ക്ക് ആകും എന്നത്. രണ്ട്: സ്വകാര്യ ടെലകോം സേവന ദാതാക്കള്‍ വിപണിമൂല്യമുള്ള നഗരങ്ങളില്‍ കവറേജ് ഉറപ്പാക്കുമ്പോള്‍ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ അത്രയ്‌ക്ക് ലാഭസാധ്യതയില്ലാത്തതും എന്നാല്‍ വന്‍‌തോതില്‍ മൂലധനാവശ്യം വരുന്നതുമായ ലാന്‍‌ഡ്‌ലൈന്‍ മുന്നൊരുക്ക/പരിപാലന സൌകര്യങ്ങള്‍ കൊണ്ട്‌ വരാന്‍ നിര്‍ബന്ധിതരാകുന്നു എന്നതുമാണ്.

1948 ല്‍ രാജ്യത്തെ ടെലഫോണ്‍ സാന്ദ്രത കേവലം 0.02 ശതമാനം മാത്രമായിരുന്നു. ഇന്ന് പടിപടിയായുള്ള പൊതുമൂലധന നിക്ഷേപത്തിന്റെ ഭാഗമായി ബി എസ് എന്‍ എല്‍ ന്റെ ആസ്തി (ഭൂമി,കെട്ടിടം,കേബിള്‍ ,പ്ലാന്റ് ) 54352 കോടി, വന്‍‌നഗരങ്ങളീല്‍ മാത്രം നോക്കിയാല്‍ 2.5 ദശലക്ഷം ചതുരശ്ര മീറ്റര്‍ ഭൂമി, 38,302 എക്‍സ്‌‌ചേഞ്ചുകള്‍ ,46,565 മൊബീല്‍ ഫോണ്‍ ടവറുകള്‍ ,614755 റൂട്ട് കിലോമീറ്റര്‍ ഓപ്ടിക്കല്‍ ഫൈബര്‍ ശൃംഖല. ഇത്രയും ബൃഹത്തായ അടിസ്ഥാന സൌകര്യങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിട്ടും അതിന് ആനുപാതികമായ ലാഭം ഉണ്ടാക്കാനാകുന്നില്ല എന്ന് കുറ്റപ്പെടുത്താനാകില്ല, കാരണം പൊതു മേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സൌകര്യം പങ്കിട്ടെടുത്താണ് സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റര്‍‌മാര്‍ സേവനം നല്‍കുന്നത്. എന്നാല്‍ താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോഴുള്ള പരിമിതമായ നിക്ഷേപം കൊണ്ട് ഇവര്‍ കനത്ത തോതില്‍ ലാഭം ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട് എന്നത് ബാലന്‍സ് ഷീറ്റിലും ഓഹരി വിപണിയിലെ കയറ്റത്തിലും കാണാനാകുന്ന വസ്‌തുത. അതേ സമയം ഈ സ്വകാര്യ സംരംഭകരെ എങ്ങനെയെല്ലാം ഗ്രാമീണ ടെല‌കോം ഇന്‍‌ഫ്രാ‌സ്ട്രക്‍ചര്‍ മെച്ചപ്പെടുത്താന്‍ ആകര്‍ഷിക്കാം എന്നതാകണം ഇനി നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ ഈ മേഖലയിലെ വികസനത്തിന് ചെയ്യാനാകുന്നത്. നഗര ഇന്ത്യ എകദേശം വളര്‍ച്ചാമുറ്റലില്‍ (സ്റ്റാഗ്‌നേഷന്‍ ) എത്തിയ അവസ്ഥയില്‍ സ്വഭാവികമായും ഇവര്‍ അടുത്ത ചെറുപട്ടണങ്ങള്‍ ലക്ഷ്യമിട്ട് ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളില്‍ വരെ എത്തും എന്നത് തീര്‍ച്ചയാണ്. എന്നാല്‍ സര്‍ക്കാരിന് ഇവിടെ രാസത്വരകമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കാനായാല്‍ മറ്റ് മേഖലകളിലെ പുരോഗതിക്കും ഊര്‍ജമേകും.

എന്തൊക്കെയാണ് ഗ്രാമീണതലത്തില്‍ ശ്രദ്ധപതിപ്പിക്കാവുന്ന നേട്ടങ്ങള്‍ :

1.കാര്‍ഷിക വിപണിയില്‍ ഇടനിലക്കാരെ ഒഴിവാക്കി, അപ്പപ്പോള്‍ നഗരത്തിലെ വിവരം നല്‍കി വിലയിടിയുന്ന ഘട്ടത്തില്‍ പോലും ഇടനിലക്കാരുടെ ചൂഷണത്തില്‍ നിന്നും കര്‍ഷകരെ സഹായിക്കാം. ഇത് കൂടാതെ ചരക്ക് നീക്കം കാര്യക്ഷമമാക്കാം.

  1. വ്യക്തികളുടെ കാര്യക്ഷമത വര്‍ദ്ധിക്കും , ഇത് വഴി സാമ്പത്തിക രംഗം സുസ്ഥിര വളര്‍ച്ചയിലെത്തിക്കാം.

  2. പൊതുസേവനങ്ങളായ വിദ്യാഭ്യാസം , ആരോഗ്യം, ധാന്യങ്ങളുടെയും ആഹാര സാധനങ്ങളുടെയും വിതരണം (റേഷന്‍ ) എന്നിവ കാര്യക്ഷമമാക്കാം

  3. പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങള്‍ സൃഷ്‌ടിക്കാനായി ഗ്രാമീണ സൂക്‍ഷ്മ ചെറുകിട സംരംഭങ്ങള്‍ ( Micro Small and Medium level Enterprises) പരിമിതമായ തോതിലെങ്കിലും ആരംഭിക്കാം. റൂറല്‍ ബി പി ഓ തമിഴ്‌നാട്ടില്‍ ആരംഭിച്ചതും വിജയകരമായി മുന്നോട്ട് പോകുന്നതും ഉദാഹരണം.

  4. വാര്‍ത്താ മാധ്യമങ്ങള്‍ അനുബന്ധമായി എത്തും , ഇന്റര്‍നെറ്റ് കിയോസ്‌ക്കുകളും

ഇതിനായി എന്തു ചെയ്യാനാകും : നഗരപ്രദേശത്ത് അഞ്ച് എക്‍സേഞ്ചിന് /ടവറിന് ഒന്ന് എന്ന കണക്കിലെങ്കിലും അതി വിദൂര ഗ്രാമത്തില്‍ സേവനം തുടങ്ങാന്‍ സ്വകാര്യ സേവന ദാതാക്കളെ നിര്‍ബന്ധിക്കാം, ഇതിനായി ഇപ്പോള്‍ തന്നെ ഒരു ഘടനാ സംവിധാനം ഉണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ പോരായ്‌മയാണല്ലോ ഗ്രാമ-നഗര വിടവ് ഇത്രമേല്‍ രൂക്ഷമാക്കിയത്. പ്രത്യേക നിരക്കുകള്‍ ഉള്ള താരിഫ് ഘടന, ചിലവ് കുറഞ്ഞ അടിസ്ഥാന സൌകര്യ ഉപകരണങ്ങള്‍ എന്നിവ വ്യാപകമാക്കണം. ചെന്നൈ ഐ ഐ ടി കോര്‍ഡെക്‍ട് (corDECT)എന്ന പേരില്‍ ഇത്തരം ഗ്രാമ കേന്ദീകൃത ഉപകര്‍ണങ്ങള്‍ വികസിപ്പിച്ച് വിന്യസിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്, ഇത് വലുതാക്കാന്‍ (സ്‌കെയില്‍ അപ്പ്) ഉള്ള അടിയന്തിര നടപടികള്‍ ഉണ്ടാകണം. ഗ്രാമ പ്രദേശത്തെ ആളുകളുടെ കുറഞ്ഞ ക്രയശേഷിയും അവിടെ കവറേജ് ഉറപ്പാക്കാന്‍ ഉള്ള ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ എന്നിവ നിര്‍ദ്ധാരണം ചെയ്യാന്‍ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മത്സരപരമല്ലാത്ത സഹകരണവും തേടാം.

ഗാന്ധിജി സ്വപ്‌നം കണ്ടതുപോലെ സ്വയപര്യാപ്തമായ ഗ്രാമം ഉറപ്പാക്കാന്‍ ടെലകോം അടിസ്ഥാന സൌകര്യത്തിന് നിര്‍ണായകമായ പങ്കുണ്ട്. വൈദ്യുതി എത്താത്ത ഗ്രാമങ്ങളില്‍ പോലും സോളാര്‍ പാനലിന്റെ വെളിച്ചത്തില്‍ ടെലകോം സൌകര്യങ്ങള്‍ എത്തി എന്നതും , ഇന്ന് ലോകത്തിലെ എറ്റവും ചിലവ് കുറഞ്ഞ ടെലഫോണ്‍ നിരക്ക് നമ്മുടെ രാജ്യത്തേതാണന്നതും അനുകൂല ഘടകങ്ങളാണ്. വേണ്ടത് അനൂകൂല ഘടകങ്ങളെ കൂടുതല്‍ അനുകൂലമാക്കാനും പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളെ പരമാവധി കുറച്ച് കൊണ്ട് വരാനും ഉള്ള ആശയങ്ങളും അതിന്റെ പ്രയോഗവത്‌കരണവുമാണ്.

Tuesday, October 05, 2010

ഇറാന്റെ ആണവ വൈദ്യുത നിലയത്തെ ലക്ഷ്യമിട്ട് സൈബര്‍ ആ‍ക്രമണം

സാധാരണയായി കമ്പ്യൂട്ടര്‍ വൈറസ് ആക്രമണമോ, നെറ്റ്വര്‍ക്കിലേക്കുള്ള നുഴഞ്ഞുകയറ്റമോ അത്ര വ്യാപകമായി ചര്‍ച്ചചെയ്യാറില്ല, ഉടനടി ആന്റിവൈറസ് സംവിധാനം ഒരുക്കി ആക്രമണകാരിയെ മെരുക്കിയെടുത്ത് എറിയുകയോ അല്ലെങ്കില്‍ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് പടരാതെ നോക്കുകയോ ഒക്കെ ചെയ്യും. എന്നാല്‍ ഇറാനില്‍ നിന്നും ചൈനയില്‍ നിന്നും കേള്‍ക്കുന്ന വാര്‍ത്തകള്‍ വരും കാലത്തെ യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളുടെ ഭാഗമാണോ എന്ന് സന്ദേഹിച്ചാലും തെറ്റ് പറയാനാകില്ല. സ്റ്റക്‍സ്‌നെറ്റ് ( Stuxnet Computer worm) ആണ് ഇക്കഴിഞ്ഞ ജൂണ്‍ മുതല്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയ പുതിയ കുതന്ത്രക്കാരന്‍ . ചെറിയതോ അല്ലെങ്കില്‍ അത്രമേല്‍ കാര്യമല്ലാത്ത പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ നടത്തുകയോ ചെയ്യുന്ന കമ്പ്യൂട്ടര്‍ വ്യൂഹങ്ങളെ സ്റ്റക്‍സ്നെറ്റ് ലക്ഷ്യമിടുന്നില്ല, മറിച്ച് ആണവവൈദ്യുത നിലയങ്ങള്‍ ,മെട്രോ നഗരങ്ങളിലെ സങ്കീര്‍ണമായ ജലവിതരണ സംവിധാനം , എണ്ണപ്പാടവും എണ്ണശുദ്ധീകരണ ശാലയും ബൃഹത്തായ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വ്യവസായശാലകള്‍ എന്നിവയുടെ കമ്പ്യൂട്ടര്‍ ശൃംഖലകളെയാണ് ഇത് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. അതായത് ഇത്തരം വ്യവസായശാലകളിലെ പമ്പ്, മോട്ടോറുകള്‍ ,വാല്‍‌വ് , അലാറം ,വൈദുത മാനേജ്മെന്റ് എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണം മുഴുവനായോ ഭാഗികമായോ അല്ലെങ്കില്‍ അല്പനേരത്തേക്കോ ഇത് കൈക്കലാക്കും. ഒരു ആണവ വൈദ്യുത നിലയത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഒരു സെക്കന്റിന്റെ നൂറിലൊരംശം സമയം കൈവിട്ടുപോയാലുണ്ടാകുന്ന ദുരന്തം പ്രവചിക്കാനാകാത്തതാകും. ഭൌതികമായി ആണവറിയാക്‍ടറിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് ബോംബിട്ട് തകര്‍ക്കുന്നതിലും കൃത്യമായും എളുപ്പത്തിലും ഇത് സാധിക്കുന്നു എന്ന് മാത്രമല്ല ആര്‍ക്കും ഒരു സംശയത്തിനും ഇടനല്‍കുന്നുമില്ല. ഒരു വന്‍‌രാസ വ്യവസായശാലയിലെ വാതകം / ആസിഡ് വഹിച്ചുകൊണ്ട് പോകുന്ന കുഴലിലെ വാല്‍‌വില്‍ അല്ലെങ്കില്‍ ബോയിലറിലോ വിദൂര നിയന്ത്രിത സോഫ്‌ട്‌വെയറിന്റെ സഹായത്താല്‍ വരുത്തുന്ന മാറ്റം ഉണ്ടാക്കുന്ന അപകടം ഭാവി ഭോപ്പാലുകളെയാകും സൃഷ്ടിക്കുക.

എന്നാല്‍ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ സൈബര്‍ മഹായുധം എന്ന് തന്നെ വിളിക്കപ്പെട്ട് തുടങ്ങിയ സ്റ്റക്‍സ്‌നെറ്റ് ഒരു രാജ്യാന്തര ഗൂഡാലോചനയുടെ മണവും നല്‍കിയെന്നത് നയതന്ത്രതലത്തിലും ചര്‍ച്ചകള്‍ക്ക് തുടക്കമിട്ട് കഴിഞ്ഞു. എന്താണ് ഗൂഡാലോചന ? സിമാന്റെക് (Symantec) നിരീക്ഷണവിഭാഗം പറയുന്നത് വിശ്വാസത്തിലെടുത്താല്‍ ഈ മാല്‍‌വെയര്‍ ആ‍ക്രമണത്തിന് വിധേയമായ കമ്പ്യൂട്ടറില്‍ അറുപത് ശതമാനം ഇറാനിലും പതിനെട്ട് ശതമാനം ഇന്ത്യോനേഷ്യയിലും ആണ്. ചൈനയിലും വന്‍‌തോതില്‍ ശൃംഖലകളെ താറുമാറാക്കിയെന്ന് ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിതീകരിക്കാത്ത റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ ഉണ്ട്. എന്നാല്‍ വന്‍‌തോതില്‍ കൂറ്റന്‍ കമ്പ്യൂട്ടര്‍ വ്യൂഹങ്ങളാല്‍ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്ന എഞ്ചിനീയറിംഗ് ശാലകള്‍ ഉള്ള അമേരിക്കയില്‍ കേവലം രണ്ട് ശതമാനം മാത്രമേ ഈ ആക്രമണപ്പങ്ക് എത്തിയുള്ളൂ എന്നതില്‍ ആശ്ചര്യത്തിനപ്പുറം കരുതിക്കൂട്ടിയുള്ള ഒരു നീക്കമാണോ എന്ന് സംശയിക്കുന്നവര്‍ ധാരാളം. ഇറാനിലെ ആണവനിലയത്തിലെ സൈബര്‍ ആക്രമണം ഔദ്യോഗിക വാര്‍ത്താ എജന്‍സി തന്നെ സ്ഥിരീകരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. അമേരിക്ക കഴിഞ്ഞ കുറെ മാസങ്ങളായി മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ സഹായത്താലും അല്ലാതെയും ഇറാനുമേല്‍ ആണവ പരിപാടികളില്‍ നിന്ന് പിന്‍‌തിരിയാനുള്ള സമ്മര്‍ദ്ദതന്ത്രങ്ങള്‍ സാമ്പത്തിക ഉപരോധം അടക്കം പ്രയോഗിച്ചിട്ടും നിര്‍ദ്ദിഷ്ഠ പരിപാടികളുമായി തെഹ്‌റാന്‍ തെല്ലും കൂസാതെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നതിനിടെയാണ് ഈ നടുക്കുന്ന വര്‍ത്തമാനം പുറത്തു വരുന്നത്.

സ്റ്റക്‍സ്‌നെറ്റ് എന്ന ഈ ദുരുദ്ദേശ പ്രോഗ്രാം സാധാരണയായി പടരാറുള്ള ഒരു സൈബര്‍ ആക്രമണമായി കാണാനാകില്ല, ഒന്നുകില്‍ പത്തോ ഇരുപതോ പേരടങ്ങുന്ന അതിവിദഗ്ദമാരായ ഒരു ശാസ്ത്ര/സാങ്കേതിക സംഘത്തെക്കൊണ്ട് ഒരു കോര്‍പ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനം വളരെ കൃത്യമായ (ദുരു)ഉദ്ദേശത്തോടെ രൂപസംവിധാനം ചെയ്‌തെടുത്തത്, അല്ലെങ്കില്‍ എതോ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഒളിയജണ്ടക്ക് അനുസരിച്ച് കൃത്യമായി തയ്യാറാക്കിയത്. കാരണം ഈ സൈബര്‍ ആക്രമണം ആദ്യം ചെന്നുപതിച്ചത് തന്നെ ഇറാന്റെ മേല്‍ അതും അവരുടെ ആണവ പദ്ധതിയുടെ മേല്‍ ആശങ്കയുണര്‍ത്തിക്കൊണ്ട്. ലോകമാകമാനം കുറഞ്ഞത് 45,000 കോര്‍പ്പറേറ്റ് കമ്പ്യൂട്ടറുകളെയെങ്കിലും ഇത് ബാധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നാണ് ആ‍ദ്യാനുമാനം.

ജര്‍മ്മന്‍ സ്ഥാപനമായ സീമെന്‍സ് (sIEMENS) എന്ന ബഹുരാഷ്ട്ര ഭീമന്‍ സ്ഥാപിച്ച നിയന്ത്രണ സംവിധാനത്തിന്റെ പഴുതിലൂടെയാണ് സ്റ്റക്‍സ്‌നെറ്റ് ഇഴഞ്ഞുകയറിയത്. സീമെന്‍സ് ആകട്ടെ ലോകത്തിലെ ഇത്തരത്തിലെ തന്ത്രപ്രധാന കൂറ്റന്‍ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വ്യവസായശാലകളുടെ നിയന്ത്രണ സംവിധാനം പരിപാലിക്കുന്ന ജോലി വളരെക്കാലമായി ചെയ്തു വരുന്നുമുണ്ട്. Siemens supervisory Control And Data -SCADA- Systems എന്ന സംവിധാനത്തെയാണ് സ്റ്റക്‍സ്നെറ്റ് ഭേദിച്ചത്

ഇത് ഉയര്‍ത്തുന്ന ചിലചോദ്യങ്ങള്‍ നമ്മുടെ രാജ്യത്തിനും പൊതുമേഖലാ, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കും എന്തിന് സ്വകാര്യ സ്ഥപനങ്ങള്‍ക്കും പാഠം ആകണം. മറ്റൊരു സോഫ്ട്‌വെയര്‍ നമ്മുടെ ആന്തരിക കമ്പ്യൂട്ടര്‍ സംവിധാനത്തില്‍ ഉള്‍‌പെടുത്തുന്നതിന് മുന്‍പ് വ്യക്തവും വിശദവുമായ സൈബര്‍ സെക്ക്യൂരിറ്റി ഓഡിറ്റിന് വിധേയമാക്കണം. ഇത് സ്വകാര്യ സ്ഥപനങ്ങളുടെ വ്യവസായശാല ആണെന്ന് കരുതി അവരുടെ കാര്യം എന്ന മട്ടില്‍ ഉദാസീനമായി കൈകാര്യം ചെയ്യരുത്. കാരണം റിലയന്‍സിന്റെ ജാംനഗറിലുള്ള എണ്ണശുദ്ധീകരണ ശാ‍ലയില്‍ ഒരു സൈബര്‍ അട്ടിമറി നടന്നാലും മൊത്തത്തിലുള്ള നഷ്‌ടം രാജ്യത്തിനുകൂടിയാണ്.